خطبه پيامبر «صلّي الله عليه و آله و سلم» در روز غدير
* رسول خدا (صلّي الله عليه و آله) روز غدير فرمان داد كه براي او سنگهايي را به شكل منبر نصب كنند، و بالاي آنها ايستاد و براي مردم خطبه ايراد فرمود، و بيش از پنجاه بار آنان را مخاطب قرار داد، و در مورد ولايت و تعيين حضرت علي (عليه السلام) به خلافت و جانشيني سفارش كرد، و اين موضوع را تامّ و كامل و با تاكيد بسيار، ابلاغ نمود؛ و اينك برگزيده اي از سخنان گهربار آن گرامي:
1- فرمود: اي مردم، همانا خداوند او (علي عليه السلام) را سرپرست و پيشواي شما تعيين فرموده كه اطاعت او بر مهاجر و انصار و تابعان و نيكوكار آنان، و بر شهري و باديه نشين و بر عجم و عرب، و آزاد و برده و كوچك و بزرگ، و بر سپيد و سياه، و بر هر يكتاپرست واجب است؛ حكمش روان و گفتارش روا و فرمانش مطاع است، آنكه با او مخالفت ورزد ملعون و آنكه پيروي او كند مورد رحمت الهي است.
2- اي مردم، اين آخرين جايگاه است كه در آن مي ايستم، پس بشنويد و اطاعت كنيد و به فرمان پروردگارتان سرفرود آوريد، كه خداوند يكتا پروردگار و سرپرست شماست، و آنگاه پس از او محمد (صلّي الله عليه و آله) سرپرست شماست، و آنگاه بعد از من عليّ وليّ و سرپرست و امام و پيشواي شماست؛ آنگاه امامت تا روز رستخيز در نسل من از فرزندان اوست، حلالي جز آنچه خدا حلال كرده و حرامي جز آنچه خدا فرموده نيست.
3- اي مردم، هيچ علمي نيست جز آنكه خداوند آن را در من گرد آورده، و هر علمي كه به من آموخته شده من در عليّ گرد آورده ام.
4- اي مردم، نسبت به او (علي عليه السلام) گمراهي مورزيد، و از او دوري مجوئيد، و از ولايت او سرپيچي نكنيد.
5- اي مردم، او را برتري دهيد كه خداوند او را برتري بخشيده، و او را بپذيريد كه خداوند او را نصب و تعيين فرموده است.
6- اي مردم، همانا او امام و پيشوائي از سوي خداست، و خداوند هرگز كسي را كه ولايت او را انكار كند نمي بخشد و هرگز او را نمي آمرزد.
7- اي مردم، خداوند اين فضيلت و برتري را به من عطا فرموده و بر من منّت نهاده و به من احسان نموده است.
8- اي مردم، علي را برتر داريد و اكرام كنيد كه او پس از من از همه مردم چه مرد و چه زن برتر است؛ خداوند به بركت وجود ما رزق و روزي فرستاد و آفريدگان باقي ماندند و زيستند.
9- اي مردم، همانا او جَنب الله است (يعني ولايت او طاعت و بندگي خداست) كه خداوند در كتاب خويش نازل فرموده: «يا حسرتي علي ما فرّطت في جنب الله – آه و افسوس از آنچه در جنب خدا كوتاهي كردم».
10- اي مردم، در قرآن دقت و انديشه كنيد، و آيات آن را بفهميد، و به محكمات قرآن نظر كنيد و به دنبال متشابه آن نرويد كه به خدا سوگند جز همين (علي عليه السلام) كه من دست او را گرفته ام كسي نهي هاي آن را براي شما بيان نمي كند و معنا و تفسير آن را برايتان توضيح نمي دهد.
11- اي مردم، عليّ و پاكيزگان از نسل من «ثقل اصغر» - شيي گرانمايه و گرانبهاي كوچكتر – و قرآن «ثقل اكبر» - شيي گرانمايه و گرانبهاي بزرگتر – است، و هر يك از ديگري خبر مي دهد و موافق آن است تا آن هنگام كه در كنار بركه بهشت (حوض كوثر) نزد من آيند.
12- اي مردم، اين علي برادر و وصيّ و دارنده علم من، و خليفه و جانشين من در امّت من و در تفسير كتاب خداست؛ به فرمان خدا مي گويم: بار خدايا دوست بدار كسي را كه با او دوستي كند، و دشمني كن با كسي كه با او دشمني ورزد.
13- اي مردم، همانا خداي عزيز و جليل دينتان را با امامت او كامل ساخت، و كسي كه به او و جانشين او از فرزندان من اقتدا نكند و او و آنان را پيشواي خود نداند از كساني خواهد بود كه اعمالشان باطل و از درجه اعتبار ساقط شده است.
14- اي مردم، اين علي بيش از همه شما مرا ياري كرده و به من از همه شما سزاوارتر و نزديكتر است، و نزد خدا عزيزتر از همه شماست، و خداي عزيز و جليل و من از او راضي و خشنوديم.
15- اي مردم، او ياور دين خدا، و ستيزنده در دفاع از رسول خداست، و او پرهيزكار پاك، و هدايتگر هدايت يافته است؛ پيامبرتان بهترين پيامبر و وصيّ و جانشينتان بهترين وصيّ و جانشين و فرزندان او بهترين اوصياء و جانشينانند.
16- اي مردم، فرزندان هر پيامبري از صُلب و پشت خود اوست و فرزندان من از صلب علي است.
17- اي مردم، همانا ابليس با حسد آدم را از بهشت بيرون راند، پس نسبت به او (علي عليه السلام) حسودي نكنيد كه اعمالتان باطل و هدر مي شود و گامهايتان مي لغزد.
18- اي مردم، به خدا و رسول او و نوري كه همراه او نازل شده ايمان آوريد پيش از آنكه چهره هايي را محو كنيم و به پشت سرشان برگردانيم1.
19- اي مردم، من شما را بيم مي دهم و برحذر مي دارم؛ من فرستاده خدا به سوي شمايم كه پيش از من پيامبراني گذشته اند، آيا اگر بميرم يا كشته شوم به (كفر و جاهليت) گذشته خويش برمي گرديد؟
20- اي مردم، بر خدا منّت منهيد كه مسلمان شده ايد كه بر شما خشم گيرد و عذابي از نزد خود بر شما فرود آورد كه همانا او در كمين (ستمگران) است.
21- اي مردم، پس از من پيشواياني خواهند بود كه به آتش دعوت مي كنند و روز قيامت ياري نمي شوند.
22- اي مردم، خداوند و من از آنان (پيشوايان باطل) بيزاريم.
23- اي مردم، آنان و شيعيان و پيروان و يارانشان در درك اسفل دوزخ خواهند بود.
24- اي مردم، من آنرا (امامت و خلافت را) به عنوان امانت و ميراثي در دنبال خويش تا روز قيامت باز مي گذارم، و همانا آنچه مامور تبليغ آن بودم رساندم، پس آنكه در اينجا حاضر است به آنكه غايب است و حضور ندارد برساند.
25- اي مردم، خداوند شما را بر همين حالي كه هستيد وانمي گذارد تا پليد از پاك مشخّص شود، و خداوند شما را بر غيب آگاه نمي سازد.
26- اي مردم، هيچ آبادي نيست مگر آنكه خداوند به جهت انكارش (نسبت به خدا و آيات و دستورات الهي) آن را نابود مي كند، و همچنين آباديهايي كه ستمگرند نابود مي فرمايد چنانكه خدا بيان فرموده است، و او امام و ولي شماست، و او وعده هاي الهي است و خداوند آنچه وعده دهد راست مي گويد و به آن وفا مي كند.
27- اي مردم، قبل از شما اكثر پيشينيان گمراه شدند، و خداوند پيشينيان را نابود كرده و نابود كننده آيندگان است.
28- اي مردم، ميان دوزخ و بهشت تفاوت بسيار است، دشمن ما كسي است كه خداوند او را نكوهش و لعنت كرده، و دوست ما كسي است كه خداوند او را دوست داشته و ستوده است.
29- اي مردم، همانا من پيامبرم و عليّ وصي و جانشين من است، آگاه باشيد كه آخرين امامان حضرت مهدي قائم از ما است.
30- اي مردم، من برايتان توضيح دادم و به شما فهماندم، و پس از من اين عليّ به شما مي فهماند.
31- اي مردم، «حج» و «صفا» و «مروه» و «عمره» از مراسم الهي است، و هركس حج خانه خدا گزارد يا عمره بجا آورد اشكالي ندارد كه به آن دو طواف نمايد.
32- اي مردم، حج خانه خدا بجا آوريد كه هيچ خانداني به آن وارد نشدند جز آنكه دار او بي نياز گرديدند، و از آمدن به حج رونگرداندند مگر آنكه فقير و بي چيز شدند.
33- اي مردم، هيچ مومني در موقف (عرفات) توقف نكرد مگر آنكه خداوند گناه گذشته او را تا آن هنگام آمرزيد و چون حجّش پايان يافت عملش را از نو آغاز كرد.
34- اي مردم، حاجيان ياري مي شوند و عوض مخارجي كه مي كنند به آنان داده مي شود، و خداوند پاداش نيكوكاران را تباه نمي كند.
35- اي مردم، با دين درست و فهم و دانائي حج خانه خدا را بجا آوريد، و از اماكن مقدّس حج با توبه و بازداري خود از گناهان (يا: بركندن محبّت دنيا از دل) بازنگرديد.
36- اي مردم، نماز بپا داريد و زكات بپردازيد همانطور كه خداوند به شما فرمان داده است، و اگر مدّت بر شما طولاني شود و كوتاهي كنيد يا فراموش نمائيد پس «عليّ» سرپرست شما و بيانگر براي شماست.
37- اي مردم، و هر حلالي كه شما را به آن راهنمائي كرده ام و هر حرامي كه شما را از آن نهي نموده ام، من از آن برنگشته و عوض نكرده ام (و همچنان به قوّت خود باقي است)، و آگاه باشيد كه سرآمد امر به معروف آن است كه به گفتار من برسيد و آن را به كسي كه حضور نداشته ابلاغ كنيد و او را به پذيرش آن فرمان دهيد و از مخالفت آن نهي نمائيد.
38- اي مردم، قرآن شما را آگاه مي سازد كه امامان پس از او (علي عليه السلام) فرزندان اويند، و من شما را آگاه كردم كه آنان از من و از اويند، آنجا كه خداوند مي فرمايد: «وجعلها كلمه باقيه في عقبه2 – و آن را كلمه اي پايدار در نسل او قرار داد»، و گفتم اگر به آن دو (قرآن و عترت) تمسّك جوئيد هرگز گمراه نخواهيد شد.
39- اي مردم، تقوي، تقوي، از قيامت حذر كنيد همانطور كه خدا مي فرمايد: «انّ زلزله الساعه شيي عظيم3 – همانا زلزله قيامت چيزي بزرگ و هولناك است».
40- اي مردم، نفرات شما بيشتر از آن است كه بتوانيد يكباره و همراه هم به من دستِ بيعت دهيد، و خداوند به من فرمان داده كه از زبان هاي شما براي آنچه از حكومت و فرماندهي مومنان براي علي و اماماني كه از من و اويند و بعد از او مي آيند قرار دادم، اقرار بگيرم؛ پس همه با هم بگوييد: ما شنيديم و اطاعت مي كنيم.
41- اي مردم، چه مي گوئيد؟ پس همانا خداوند هر صدائي و پنهان هر نفسي را مي داند، هركس هدايت پذيرد به سود خودش و هركس گمراهي گزيند به زيان خودش خواهد بود، و هركس بيعت كند با خدا بيعت كرده است كه «يدالله فوق ايديهم4 – دست خدا بالاي دست ايشان است».
42- اي مردم، از خدا بپرهيزيد و با علي و حسن و حسين و امامان بيعت كنيد.
43- اي مردم، آنچه به شما گفتم بگوئيد، و بر علي به عنوان امير المومنين سلام كنيد، و بگوئيد شنيديم و اطاعت كرديم، پروردگارا آمرزش ترا مي خواهيم و بازگشت به سوي توست، و بگوييد ستايش خداي را كه ما را به اين موضوع هدايت فرمود و اگر خدا هدايتمان نمي كرد هدايت نمي شديم و راه نمي يافتيم.
44- اي مردم، همانا فضائل علي بن ابيطالب نزد خداوند كه در قرآن بر من نازل فرموده بيشتر از آن است كه در يك مكان برشمرم.
45- اي مردم، هركس از خدا و رسول او و عليّ و اماماني كه آگاهي يافتند اطاعت نمايد به رستگاري بزرگي نائل شده است.
46- اي مردم، پيشگامان در بيعت او و دوستداري او و سلام كردن به او به عنوان امير المومنين، رستگاران در بهشتهاي پر نعمتند.
47- اي مردم، گفتاري كه خداوند به جهت آن از شما راضي و خشنود شود بگوئيد، و اگر شما و همه اهل زمين كافر شويد هرگز به خداوند هيچ زياني نمي رساند. بار خدايا مردان و زنان با ايمان را بيامرز و بر كافران غضب كن، و ستايش خدا را كه پروردگار جهانيان است.
آنگاه همه خطاب به پيامبر ندا دادند: آري شنيديم و به فرمان خدا و فرمان رسول او با دلها و زبانها و دستهامان اطاعت مي كنيم.
سپس بر رسول خدا و بر علي هجوم آورده و انبوه شدند و دست به دست آنان زدند و بيعت كردند.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1- اشاره به قسمتهايي از آيات: 157 سوره اعراف «فالذين آمنوا به وعزروه و نصروه و اتبعوا النّور الذي انزل معه… » و 8 سوره تغابن «فآمنوا بالله و رسوله و النّور الذي انزلنا» و 47 نساء «آمنوا بما نزّلنا مصدّقاً لما معكم من قبل ان نطمس وجوهاً فنردّها علي ادبارها… ».
2- سوره زخرف آيه 28. (شايد مراد آن است كه قرآن كريم در موضوع امامت ابراهيم عليه السّلام تصريح مي كند كه او وقتي خداوند فرمود «انّي جاعلك للنّاس اماماً» دعا كرد و از خدا خواست كه ذريّه و نسل او نيز مقام امامت داشته باشند و به خدا عرض كرد «و من ذريّتي» كه ولايت و امامت در نسل او كلمه باقيه اي شد، و اين به ضميمه فرموده خداي متعال كه «لاينال عهدي الظالمين» مي رساند كه ولايت و امامت در معصومين از ذريّه ابراهيم (ع) است و بنابراين طبق ادلّه اي كه از كتاب و سنت بدست مي آيد جز از علي عليه السلام و فرزندان معصوم او صلوات الله عليهم اجمعين نخواهد بود).
3- سوره حج آيه 1.
4- سوره فتح ـ آيه 10.